Startup'larda Kurucu Ortaklar Arasında Ortaklık Sözleşmesi

Girişimcilik dünyasında harika bir fikir ve tutkulu bir ekip, başarılı bir startup’ın temel taşıdır. Ancak uygulamada karşılaşılan acı bir gerçek vardır: Start-up’ların önemli bir kısmı fikir yetersizliğinden değil, kurucu ortaklar arasında çıkan hukuki uyuşmazlıklar nedeniyle kilitlenmekte ve feshedilmektedir.

Erken aşama girişimlerde ortaklar arası dengeleri doğru kurgulamak, yatırım süreçlerine hazırlıklı olmak ve olası krizleri önlemek için hukuki altyapının baştan sağlam atılması hayati önem taşır. Bu yazıda, Kasapoğlu Legal olarak startup ekosisteminde kurucu ortaklar arasındaki hukuki mimarinin nasıl kurgulanması gerektiğini Türk Ticaret Kanunu (TTK), Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Yargıtay’ın emsal kararları ışığında ele alıyoruz.

1. Esas Sözleşme ile Pay Sahipleri Sözleşmesi (PSS) Arasındaki Hassas Denge

Startup yapılanmalarında sıklıkla yapılan en büyük hata, tüm ortaklık kurallarını ya sadece şirket esas sözleşmesine yazmaya çalışmak ya da şirket esas sözleşmesini matbu bırakıp her şeyi gizli tutulan Pay Sahipleri Sözleşmesine (PSS) bırakmaktır.

Türk hukukunda bu iki metin farklı işlevlere ve hukuki niteliklere sahiptir:

Esas Sözleşme (Şirket Anayasası): Ticaret siciline tescil ve ilan edilen, kurumsal organları ve pay sahipliği statüsünü belirleyen, üçüncü kişileri ve şirketi bağlayan kamusal metindir.

Pay Sahipleri Sözleşmesi - PSS (Borçlar Hukuku Sözleşmesi): Kurucuların kendi aralarında imzaladığı, borçlar hukuku karakterli ve sadece imzalayan tarafları bağlayan nispi bir sözleşmedir.

TTK m. 340 Emredici Hükümler İlkesi ve Sözleşmenin Nispiliği

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 340. maddesi uyarınca, esas sözleşme ancak Kanunda açıkça izin verilmişse TTK hükümlerinden sapabilir. Bu emredici kural gereğince; ortaklar arasında kararlaştırılan özel devir yasakları, hakediş takvimleri (vesting) veya cezai şartlar doğrudan esas sözleşmeye yazılamaz.

Diğer taraftan, PSS hükümleri de "Sözleşmenin Nispiliği İlkesi" gereğince kural olarak yalnızca imzalayan tarafları bağlar. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik ilamlarında belirtildiği üzere (örneğin YHD E. 2023/1083, K. 2024/4577; E. 2025/2171, K. 2025/3814), pay sahipleri sözleşmesi esas sözleşmeye eklenip ana sözleşme hükmü haline getirilmediği sürece şirket tüzel kişiliğini ve 3. kişileri bağlamaz; şirket genel kurulu bu sözleşmenin aksine karar alabilir.

Bu nedenle, önleyici hukuk perspective’inden ikili bir yapılandırma izlenmelidir: Şirketin kurumsal işleyişi ve kanuni imtiyazları esas sözleşmede; kurucuların şahsi taahhütleri ve cezai şartlar ise PSS’de kurgulanmalıdır.

2. Pay Devri Kısıtlamaları ve Koruma Mekanizmaları

Startup’larda kuruculardan birinin hissesini rakiplere veya istemeyen üçüncü kişilere devretmesi girişimin sonunu getirebilir. Bu risklerin önüne geçmek için Anonim ve Limited şirket rejimleri doğru analiz edilmelidir.

A. Anonim Şirketlerde Bağlam Rejimi (TTK m. 490 - 494)

Anonim şirketlerde pay devri serbestisi esastır (TTK m. 490). Ancak TTK m. 492 uyarınca pay devri şirket onayına tabi kılınabilir (esas sözleşmesel bağlam).

TTK m. 493/1 uyarınca şirket, esas sözleşmede gösterilen "önemli bir sebebi" ileri sürerek veya payları başvuru anındaki "gerçek değeriyle" alma önerisinde bulunarak (kaçınma klozu) pay devrine onay vermekten kaçınabilir.

1. Pay sahipleri çevresinin bileşimi, işletme konusu veya şirketin ekonomik bağımsızlığı "önemli sebep" sayılır (TTK m. 493/2).
2. Kritik Yargıtay Uyarısı: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (E. 2015/2094, K. 2015/3465; E. 2024/6481, K. 2025/1865), pay devrini afaki şekilde sonsuza kadar engelleyen veya yönetim kuruluna gerekçesiz red yetkisi veren esas sözleşme hükümlerini TTK m. 493/7 (devredilebilirlik şartlarının ağırlaştırılamayacağı kuralı) gereğince iptal etmektedir. Ayrıca senede bağlanmamış çıplak paylarda şirket bağlam gerekçesiyle devri reddedemez (YHD E. 2022/4448, K. 2024/878).

B. Ön Alım (ROFR), Sürükleme (Drag-Along) ve Birlikte Satma (Tag-Along)

1. Ön Alım (Right of First Refusal): Kanuni bir hak olmayıp sözleşmesel bir haktır. Esas sözleşmeye de yazılabilen bu hak, bir ortak payını satmak istediğinde önceliğin diğer kurucularda olmasını sağlar (YHD E. 2019/3127, K. 2020/1303).
2. Sürükleme (Drag-Along) & Birlikte Satma (Tag-Along): Çoğunluk ortakların şirketi satarken azınlığı da satmaya zorlaması (drag-along) veya azınlığın çoğunlukla birlikte payını satma hakkı (tag-along), borçlar hukuku niteliğindedir. Bu mekanizmalar esas sözleşmeye tescil edilemeyeceğinden mutlaka Pay Sahipleri Sözleşmesinde (PSS) düzenlenmelidir.

C. Limited Şirketlerde Farklılaşan Rejim (TTK m. 595)

Startup limited şirket olarak kurulmuşsa durum farklıdır:

1. Devir borcu doğuran işlemler yazılı ve imzaları noter onaylı olmak zorundadır (TTK m. 595/1).
2. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediyse genel kurul onayı şarttır.
3. Limited şirketlerde pay devri esas sözleşmeyle tamamen yasaklanabilir (TTK m. 595/4).
4. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları uyarınca (E. 2023/2916, K. 2024/5775), limited şirketlerde ortakların kanundan doğan bir rüçhan veya ön alım hakkı yoktur; bu hakların şirket sözleşmesinde açıkça belirtilmesi ve edim yükümlülüklerinin noterde açıkça yazılması gerekir.

3. Good Leaver / Bad Leaver Ayrılma Senaryolarının Kurgulanması

Startup’larda en kritik konulardan biri, kuruculardan birinin operasyondan ayrılması durumunda paylarının ne olacağıdır.

Iskat Yasağı ve Opsiyon Kurgusu

Anonim şirketlerde bir ortağın şirketten çıkarılması (ıskat), TTK m. 340 ve emredici kurallar gereği yalnızca sermaye borcunun ödenmemesi halinde mümkündür. Bir kurucunun işi bırakması veya haksız fiilde bulunması anonim şirket esas sözleşmesinde ihraç sebebi yapılamaz.

Bu nedenle Good Leaver (Haklı Nedenle Ayrılma) ve Bad Leaver (Haksız/Kusurlu Ayrılma) mekanizmaları PSS bünyesinde bir Alım Opsiyonu (Call Option) ve Cezai Şart olarak tasarlanmalıdır:

1. Good Leaver (Hastalık, Haklı Fesih vs.): Kurucunun kazanılmış payları adil piyasa değeri (Fair Market Value) üzerinden satın alınır.
2. Bad Leaver (Rekabet İhlali, Hırsızlık, Kusurlu Ayrılma): Kurucunun payları nominal değerden veya piyasa değerinden ciddi bir iskonto yapılarak devretme yükümlülüğüne bağlanır.

4. Karar Kilitlenmesi (Deadlock) ve Yönetim Temsili

Özellikle %50 - %50 eşit hisseli ortaklıklarda tarafların anlaşamaması, şirket organlarının kilitlenmesine ve şirketin mahkemece feshine (TTK m. 530) yol açabilir.

Karar Kilitlenmesini Önleme Yolları:

1. Esas Sözleşme Boyutu (TTK m. 360 - İmtiyazlı Yönetim Temsili): Yönetim kurulunda kilitlenmeyi önlemek adına belirli pay gruplarına aday gösterme veya üye seçme imtiyazı tanınabilir (TTK m. 360). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (E. 2023/4662, K. 2024/8264), esas sözleşmeyle tanınan imtiyazlı adayın haklı sebep olmadıkça genel kurulca seçilmesinin zorunlu olduğunu hükme bağlamıştır.
2. PSS Boyutu (Rus Ruleti & Teksas Düellosu): Karar kilitlendiğinde taraflardan birinin diğerine payını belirli bir fiyattan satmasını veya diğerinin payını aynı fiyattan satın almasını zorunlu kılan mekanizmalar PSS’de detaylandırılmalıdır.

5. Rekabet Yasağı ve Cezai Şartın Hukuki Rejimi

Startup kurucusunun şirketten ayrıldıktan sonra benzer bir iş kurarak bilgi birikimini rakiplere aktarması girişimi felç edebilir.

A. Rekabet Yasağının Sınırları (TBK m. 444, 445)

Anonim şirket ortaklarının kanundan doğan bir rekabet etmeme borcu yoktur (tek borç ilkesi). PSS ile getirilecek rekabet yasakları ise Türk Borçlar Kanunu m. 445 denetimine tabidir:

1. Rekabet yasağı; yer, zaman (azami 2 yıl) ve işin türü bakımından makul sınırlandırılmalıdır.
2. Kurucunun ekonomik geleceğini mahvedecek süresiz ve coğrafi sınırsız yasaklar Yargıtay içtihatları (YHD E. 2023/366, K. 2024/2318) uyarınca kelepçeleme sözleşmesi sayılır ve geçersiz kılınır.
3. Ancak hisse devir protokollerinde hisse bedelinin bir karşılığı olarak kararlaştırılan rekabet yasakları kural olarak geçerlidir (YHD E. 2025/2784, K. 2025/7525).

B. Cezai Şart ve Hâkimin İndirim Yetkisi (TBK m. 182)

PSS ihlallerine bağlanan cezai şartlar geçerlidir (YHD E. 2018/3864, K. 2020/996). Ancak TBK m. 182/son uyarınca hâkim, fahiş gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirmekle yükümlüdür. Yargıtay, tarafların ekonomik mahfına (yıkımına) yol açacak cezai şartlarda tenkis yapılması gerektiğini vurgulamaktadır (YHD E. 2025/2784, K. 2025/7525).

6. Önleyici Hukuk Açısından Yapılandırma Stratejisi Tablosu

Kasapoğlu Legal olarak startup müvekkillerimize uyguladığımız ikili yapılandırma matrisi şu şekildedir:

Sonuç ve Girişimciler İçin Yol Haritası

Bir startup’ın geleceği, yalnızca sunduğu ürün veya hizmetle değil; kurucuların kendi arasındaki hukuki ilişkinin netliğiyle doğrudan ilintilidir. Yatırımcıların (VC ve Melek Yatırımcılar) bir startup’a girmeden önce incelediği ilk husus, kurucuların PSS ve esas sözleşme dengesini doğru kurup kurmadığıdır.

Girişiminizin hukuki zeminini riske atmamak, sürpriz uyuşmazlıklarla karşılaşmamak ve yatırım süreçlerine tam uyumlu bir şirket altyapısı hazırlamak için Kasapoğlu Legal uzmanlığından profesyonel destek alabilirsiniz.